Oysa gerçek hak sahipliğine ilişkin bu hükümler, davacıya ancak markasını fiilen ve markasal nitelikte kullandığını ispatlayabildiği mal ve hizmetler yönünden itiraz etme ve buna bağlı olarak hükümsüzlük talebinde bulunma imkânı tanıyor.

Dolayısıyla bu ispatın yapılamadığı mal ve hizmetler bakımından ne yazık ki davanın kısmen kabulü ile fazlaya ilişkin istemin reddine karar veriliyor.

Bu nedenle anılan hukuki nedenlere dayanılarak açılacak hükümsüzlük davalarının hazırlık aşamasında, davacının gerçek hak sahipliğinin kapsamının doğru ve isabetli biçimde belirlenmesi büyük önem taşıyor.

Konuya ilişkin Bölge Adliye Mahkemesince verilen ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2024/6428 K. 2025/3925 T. 2.6.2025 sayılı ilamı ile onanan güncel bir karar:

“...dava konusu markanın başvuru tarihinden önce, dava konusu markanın tescilli olduğu 36. sınıf “sigorta hizmetleri” bakımından SMK’nın 6/3 hükmü kapsamında hak bahşedecek biçimde markasal olarak kullandığının belirlendiği, davacının dava konusu markanın başvuru tarihinden önce tescil ettirdiği ticaret unvanı nedeniyle de, fiilen faaliyette bulunduğu 36. sınıf “sigorta hizmetleri” bakımından SMK’nın 6/6 hükmü uyarınca marka hükümsüzlüğü isteminin de yerinde bulunduğu, diğer taraftan dava konusu marka 36. sınıfta yer alan tüm hizmetler yönünden tescilli olup dava dilekçesinde herhangi bir sınırlandırma yapılmaksızın dava konusu markanın hükümsüzlüğünün talep edildiği, dava konusu markanın sadece tescil kapsamında yer alan 36. sınıf “Sigorta hizmetleri” yönünden SMK’nın 6/3 ve SMK’nın 6/6 hükümleri uyarıca kısmen hükümsüzlüğü koşullarının oluştuğu..”

Ancak, belirli koşullar altında, başlangıçta bu unsurları taşıyan markalar, zamanla tanınmışlık veya piyasada tekel olma gibi faktörlere bağlı olarak ayırt edici niteliklerini kaybedebilir ve yaygın bir ad (jenerik ad) haline gelebilir.

Örneğin, “pimapen” veya “gillette” gibi işaretler, başlangıçta kapsadıkları mal ve hizmetler için yüksek ayırt ediciliğe sahipken, zamanla üzerinde bulundukları ürünleri tanımlayan genel adlar haline gelmiştir.

Yaygın Ad Haline Gelme Durumu

Bir markanın tescil kapsamındaki mal veya hizmetler için yaygın ad (jenerik) haline geldiğinin kabul edilebilmesi için, markanın ayırt edici niteliğini kaybetmesi ve toplumun ilgili kesiminde bu ibarenin artık bir marka olarak değil, bir ürün veya hizmetin adı, türü olarak algılanması gerekmektedir.

Başka bir deyişle, tescilli bir markanın yaygın ad (jenerik) haline gelmesi, artık ayırt edicilik fonksiyonunu yerine getiremeyecek kadar kadar o mal veya hizmetle özdeşleşmesi ve o mal veya hizmetin kaynağını değil, türünü gösterir hâle gelmesidir.1

Yaygın Ad Haline Gelme Sebebiyle Markanın İptali

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 26/1 maddesinde, marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad haline gelmesi, markanın iptal sebepleri arasında düzenlenmiştir.

Bu hükme göre, markanın yaygın ad haline gelmesi sebebiyle iptal talebinin yapılabilmesi için, marka sahibinin bu duruma icrai veya ihmali davranışları ile yol açmış olması gerekmektedir.

Marka sahibinin markasının bir ürün veya hizmetin genel adı şeklinde kullanılmasına itiraz etmemesi, bu tür kullanımlara karşı şikayet veya dava yoluna başvurmaması durumunda, markanın yaygın ad haline gelmesine ihmali davranışlarıyla sebep olduğu kabul edilecektir. Ancak marka sahibinin bu sonucu önlemek amacıyla hukuk ve ceza davaları açmak suretiyle çaba gösterdiği ve markasını korumaya çalıştığı durumlarda, gerekli önlemleri almış olması sebebiyle markanın iptaline karar verilmesi mümkün değildir.2

Marka sahibinin markasını bir ürün veya hizmetin genel adı olacak şekilde, reklam veya tanıtım faaliyetlerinde kullanması durumunda, markanın yaygın ad hâline gelmesine marka sahibinin ihmali davranışları sebep olmuş sayılacaktır.

Yaygın Ad Hâline Gelmiş Markaların Tescili

Yaygın ad hâline gelmesi sebebiyle iptal edilen markalar, iptal edildiği sınıflarda ayırt edici niteliklerini kaybetmiş olduğundan yeniden tescil edilemez. Bununla birlikte markanın yalnızca belirli bir mal veya hizmet bakımından yaygın ad (jenerik) haline gelmesi durumunda ise ilgili markanın başka bir mal veya hizmet bakımından tesciline engel bulunmamaktadır.

Genel anlamda kötüniyetli marka başvurusu, hak sahibi olmadığını bilmesine rağmen dürüstlük kuralına aykırı şekilde tescil için başvuruda bulunulması veya başvurunun tescil ettirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Başvuru sahibinin markanın aynısının veya benzerinin bir başkası tarafından kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde kötüniyet gündeme gelecektir.

Örneğin, gerçek hak sahibi olmaksızın başkasının ticaretinde kullandığı tescilsiz bir işareti, hak sahibi olmadığını bile bile tescil ettirmek amacıyla başvuran kişi kötüniyetli sayılır. Başvuru sahibinin, başka biri tarafından kullanılan bir markanın aynısını veya benzerini bilerek ve haklı bir neden olmaksızın yalnızca rakibini engellemek amacıyla yaptığı başvurular da kötüniyetli olarak değerlendirilir. Ayrıca, başkasının markasından haksız yararlanma, kullanılmayacak markaları yedekleme, marka ticareti yapma veya şantaj amaçlarıyla başvuruda bulunmak da kötüniyetli olarak kabul edilir.

Belirtilmesi gereken bir husus, bir markanın aynısının ya da benzerinin marka olarak tescil ettirilmesinin tek başına kötüniyetin varlığı için yeterli olmadığıdır. Bunun yanı sıra, başkasının markasından haksız bir şekilde yararlanma, kullanılmayacak markaları yedekleme, marka ticareti yapma veya şantaj saiklerinden birinin de mevcut olması gerekmektedir.

davalının FENOX markasının davacı markasına benzer olduğunu bilmesine rağmen ısrarlı bir şekilde yanına başka bir kelime eklemek suretiyle marka tesciline başvurması ve bu şekilde tescil sağlaması iyi niyetli bir davranış olmadığı kanaatine ulaşıldığı bu nedenle kötü niyetli tescil bakımından davanın kabulüne karar vermek gerektiği,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/3501 K. 2024/5653 T. 8.7.2024