Bu düzenleme ile Türkiye’de uygulanan sınıf listeleri, 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren Nice Sınıflandırması’nın 13. Baskısı ile uyumlu hale getirilmiş oldu.

Mal ve Hizmet Sınıflarında Neler Değişti?

Yapılan düzenleme ile bazı malların sınıf yerleri değiştirildi. Buna göre,

• Gözlükler, güneş gözlükleri ve kontakt lensler 9. sınıftan 10. sınıfa taşındı.

• Kara taşıtları için debriyaj balataları ile yangınla mücadele araçları 9. sınıftan 12. sınıfa alındı.

• Elektrik ısıtmalı çoraplar 11. sınıftan 25. sınıfa taşındı.

Değişiklikler Neden Önemli?

Artık yeni marka başvurularında güncellenen sınıfların dikkate alınması gerekiyor.

Örneğin balatalar fren ve debriyaj olarak farklı sınıflarda düzenlenmiş durumda. Gözlükler ise türüne göre (normal, sanal gerçeklik, koruyucu vb.) farklı sınıflarda yer alabiliyor.

Bu nedenle eski listeye göre veya ezbere yapılacak başvurular, beklenenden daha dar bir hukuki korumaya yol açabilir.

Mevcut tescilli markalar açısından ise geriye dönük bir yeniden sınıflandırma söz konusu değil. Markalar tescil edildikleri tarihteki sınıflandırmaya göre korunmaya devam edecek.

“Başvuru sahibi kötüniyetlidir.”

“Marka başvurusu kötüniyetle yapılmıştır.”

Bu ifadeleri neredeyse tüm marka dilekçelerinde görüyoruz.

Kötüniyet iddiası, marka hukukunda en sık ileri sürülen nispi ret sebeplerinden biri olabilir. Ancak bu kadar yaygın şekilde ileri sürülmesine rağmen, kötüniyet hususu uygulamada nadiren ispat edilebiliyor.

Bunun, kötüniyet kavramının yeterince doğru anlaşılmamasından kaynaklandığını düşünüyorum.

Bu nedenle bu kısa yazıda, Yargıtay kararları ışığında marka hukukunda “Kötüniyet nedir?”, “Kötüniyet hâlleri nelerdir?” ve “Hangi durumlar tek başına kötüniyet olarak kabul edilmez?” anlatmaya çalışacağım.

Kötüniyet Nedir?

SMK m. 6/9 hükmünde kötüniyetle yapılan marka başvurularının itiraz üzerine reddedileceği düzenlenmiş olmakla birlikte, kanunda bu kavrama ilişkin açık bir tanım yer almıyor.

Ancak yargı kararları ışığında, hak sahibi olmadığını bilmesine veya bilmesi gerekmesine rağmen dürüstlük kuralına aykırı şekilde marka tescil başvurusunda bulunan ya da markasını tescil ettiren kişileri kötüniyetli olarak kabul ediyoruz. Bu çerçevede:

• Başkasının markasından haksız yararlanmaya çalışan,

• Markayı gerçekte kullanma amacı olmaksızın yalnızca yedekleme ya da marka ticareti yapmak için tescil ettiren,

• Rakiplerini engellemeye yönelik engelleme markası başvurularında bulunan veya şantaj amacı taşıyan

Başvurular yapan kişilerin marka başvurularını, dürüstlük ilkesine aykırı kötüniyetli başvurular olarak değerlendiriyoruz.

Kötüniyet Halleri ve İspatı

Türk Medeni Kanunu uyarınca iyiniyetin asıl, kötüniyetin ise istisna olduğu kabul edildiğinden, kötüniyet iddiasında bulunan tarafın bu iddiasını somut ve güçlü delillerle ortaya koyması gerekiyor.

Bu nedenle, kötüniyet nispi ret sebebine dayanırken hangi hallerin kötüniyetli kabul edildiğinin ve hangilerinin tek başına yeterli sayılmadığının bilinmesi ve doğru şekilde tespit edilmesi büyük önem taşıyor.

Bir marka başvurusunun kötüniyetli olup olmadığını her somut olayın özelliklerine göre değerlendirmekle birlikte,

Seçenek özgürlüğü kötüye kullanılmış mı?

Piyasada çok sayıda marka seçeneği bulunmasına rağmen, başkası tarafından kullanılan özgün veya yüksek ayırt ediciliğe sahip bir ibarenin “tesadüfen” seçilmesi, hayatın olağan akışına aykırı kabul edilmektedir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/5653 K. 2024/7519 T. 23.10.2024

Başvuru, mevcut bir ticari ilişkinin veya duyulan güvenin kötüye kullanılması sonucu mu yapılmış?

Eski çalışanların, distribütörlerin, adi ortakların veya ticari ilişki içinde bulunulan kişilerin, asıl hak sahibinden habersiz ya da ona karşı engel oluşturacak şekilde markayı kendi adlarına tescil ettirmeleri kötüniyetin tipik örneklerindendir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2024/1776 K. 2025/1371 T. 27.2.2025

Başvuru, bir ikaz veya ihtarnameden hemen sonra mı yapılmış?

Gerçek hak sahibinden gelen bir ihtarname ya da itirazdan hemen sonra, markayı koruma altına almak veya yürütülen süreci etkisiz kılmak amacıyla yapılan başvurular kötüniyetli kabul edilmektedir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2024/4630 K. 2024/9055 T. 16.12.2024

Başvurunun amacı, olası bir iptal davasını etkisiz kılmak mı?

Kullanmama nedeniyle iptal davası tehdidi altında olan bir marka için yeniden ve aynı markayla başvuru yapılması, yargılama sonucunu etkisiz kılmaya yönelik kötüniyetli bir davranış olarak değerlendirilir.

YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E. 2024/11-489 K. 2025/266 T. 30.4.2025

Başvuru ile başkasının markasından haksız yarar sağlanmak mı isteniyor?

Başkasının markasından veya markanın ayırt ediciliğinden haksız şekilde faydalanma amacı güdülmesi, kötüniyete işaret eden önemli bir göstergedir.

YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E. 2024/11-489 K. 2025/266 T. 30.4.2025

Marka, rakipleri engellemek amacıyla mı tescil ettirilmiş?

Markayı kullanma iradesi olmaksızın, sırf rakiplerin piyasaya girmesini veya markayı kullanmasını engellemek amacıyla yapılan tescil başvuruları engelleme markası olarak değerlendirilir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2024/6765 K. 2025/4540 T. 25.6.2025

Marka, bir baskı veya pazarlık aracı olarak mı kullanılıyor?

Markayı gerçek hak sahibine karşı bir baskı unsuru olarak kullanmak, onu markadan doğan haklarla tehdit ederek markayı satmaya zorlamak veya haksız bedel talep etmek, şantaj ve marka ticareti kapsamında kötüniyetli davranışlardandır.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/6161 K. 2024/741 T. 5.2.2024

Başvuru, markaları stoklama veya yedekleme amacı mı taşıyor?

Gerçekte kullanılmayacak markaların, marka stoğu oluşturmak ya da devam eden bir dava veya olası iptal kararlarının sonuçlarından kaçınmak amacıyla tescil ettirilmesi de kötüniyet göstergesi olarak kabul edilmektedir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2024/5758 K. 2025/516 T. 4.2.2025

Tek Başına Kötüniyet Kabul Edilmeyen Hâller

Kötüniyet iddiasının ispatlanamaması ve bu nedenle reddedilmesinin başlıca sebeplerinden biri, çoğu zaman aşağıdaki gibi bazı hâllerin tek başına marka başvurusunun kötüniyetle yapıldığını ispatlamaya yeterli olduğunun düşünülmesi.

Özellikle yurt dışında tescilli markaların başkaları tarafından ülkemizde tescil edilmesi ya da önceki markanın tanınmış olması hususları, uygulamada en sık yanılgıya düşülen hâller arasında yer alıyor. Bu nedenle, kötüniyet iddiasında bulunurken aşağıdaki hâllerin tek başına yeterli olmayacağının mutlaka göz önünde bulundurulması gerekiyor.

Salt aynı/benzer marka başvurusunda bulunmak

Bir markanın aynısının veya benzerinin tescil ettirilmiş olması, tek başına kötüniyetin varlığını göstermez. Bunun yanında, engelleme veya haksız yararlanma gibi bir amacın da somut delillerle ispatlanması gerekir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/5175 K. 2024/1616 T. 29.2.2024

Yurt dışında tescilli bir markanın Türkiye’de tescil ettirilmesi

Ülkesellik ilkesi gereği, yurt dışında tescilli bir markanın Türkiye’de bir başkası tarafından tescil ettirilmesi, tek başına kötüniyet teşkil etmez.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2024/2619 K. 2025/932 T. 17.2.2025

Tanınmış bir markaya benzer başvuru

Tanınmış bir markaya konu ibarenin tescili için başvurulması, kanun koyucunun bu duruma SMK m. 6/5 kapsamında ayrı bir hukuki sonuç bağlamış olması nedeniyle tek başına kötüniyet olarak değerlendirilmez, ayrıca kötüniyeti gösteren ek delillerin ortaya konulması gerekir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/3064 K. 2023/6765 T. 23.11.2023

Marka devir bedelinin düşük olması

Marka devir bedelinin cüzi olması, tek başına muvazaa veya kötüniyet iddiasını kanıtlamak için yeterli değildir, bu iddiaların kabulü için başka somut olgularla desteklenmesi gerekir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/3059 K. 2023/6871 T. 27.11.2023

Çok sayıda marka başvurusunun yapılması

Bir kişinin çok sayıda ve farklı marka tescil başvurusu yapması tek başına kötüniyet ispatı için elverişli değildir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/2374 K. 2024/4888 T. 11.6.2024

Son Sözler

Sonuç olarak kötüniyet, ispatı hâlinde marka başvurusunun tüm mal ve hizmetler yönünden reddini gerektiren, önceki marka sahibi bakımından (sessiz kalma yoluyla hak kaybına, hükümsüzlük taleplerine ilişkin) beş yıllık hak düşürücü süreyi bertaraf eden ve bu yönüyle marka hukukunun en önemli ve dikkatle ele alınması gereken konularından biridir.

Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’nin 6. maddesinin 7. fıkrasında, avukatlık hizmetinin marka tesciline konu edilemeyeceği açık ve emredici biçimde düzenlenmiştir. Anılan hükümde, “Avukatlık hizmetini kapsamına alacak şekilde marka tescil edilemez, bu nitelikte marka başvurusunda bulunulamaz.” ifadesine yer verilmiştir. Aynı Yönetmeliğin 12. maddesinde ise bu yasağa aykırı davranıldığının tespiti hâlinde, baro tarafından re’sen disiplin soruşturması açılacağı öngörülmüştür.

Bu noktada önemle vurgulanması gereken husus, yasaklanan fiilin markanın tescil edilmesi değil, avukat tarafından bu yönde başvuruda bulunulması olduğudur. Zira Türk Patent ve Marka Kurumu, marka başvurularını Reklam Yasağı Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde re’sen denetlemediğinden, avukatlık ofisi adına yapılan bir marka başvurusunun şeklen tescil edilmesi mümkündür. Ancak bu durum, tescil belgesinin avukatlık hizmetleri bakımından hukuki sonuç doğuracağı anlamına gelmez.

Avukatlık Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca avukatlık faaliyeti, ticari bir faaliyet olmayıp kamu hizmeti niteliği taşıyan bir serbest meslek olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanun’un 11. maddesinde ise avukatın tacirlik, esnaflık veya diğer ticari faaliyetlerle bağdaşmayan iş ve eylemlerde bulunamayacağı düzenlenmiştir. Buna karşılık marka, hukuki niteliği itibarıyla ticari hayata özgü bir ayırt edici işaret olup, temel fonksiyonu teşebbüslerin mal ve hizmetlerini piyasada birbirinden ayırt edilebilir kılmaktır. Nitekim Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 7. maddesinde de marka sahibine tanınan münhasır yetkiler, yalnızca ticaret alanında izinsiz kullanımlar bakımından hüküm ve sonuç doğuracak şekilde düzenlenmiştir.

Bu bağlamda, avukatlık faaliyeti ile marka hukukunun koruma alanları arasında hukuki nitelik bakımından bir örtüşme bulunmamaktadır. Avukatlık hizmeti, ticari bir mal veya hizmet sunumu olarak kabul edilemeyeceğinden, marka hukukuna özgü münhasır hakların bu alana teşmil edilmesi mümkün değildir.

Öte yandan Reklam Yasağı Yönetmeliği uyarınca, avukatların tabela ve benzeri tanıtım araçlarında yalnızca ad ve soyadlarına, avukatlık unvanlarına ve varsa akademik unvanlarına yer vermeleri mümkündür. Bu unsurlar dışında herhangi bir isim, ibare, şekil veya ayırt edici işaret kullanılması açıkça yasaklanmıştır. Bu nedenle bir avukatın soyadını marka olarak tescil ettirmiş olması, meslektaşlarının kendi ad ve soyadlarını “hukuk bürosu” ibaresiyle birlikte kullanmalarını engelleyici bir hukuki sonuç doğurmaz. Örneğin soyadı “Aslan” olan bir avukatın bu ibareyi marka olarak tescil ettirmiş bulunması hâlinde dahi, farklı şehirlerde faaliyet gösteren ve “Aslan Hukuk Bürosu” unvanını kullanan meslektaşları bakımından herhangi bir men’i talep hakkı doğmayacaktır. Kaldı ki Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 7. maddesinde, marka sahibinin, dürüstlük kuralına uygun ve ticari hayatın olağan akışı içinde gerçek kişilerin kendi adlarını veya adreslerini kullanmalarını engelleyemeyeceği açıkça hüküm altına alınmıştır.

Uygulamada karşılaşılan “ofis adını marka ile güvence altına alma” arayışı bakımından ise hukuken mümkün olan tek yol, marka başvurusunun avukatlık hizmetlerini dışlayacak şekilde kurgulanmasıdır. Başvuruda “avukatlık”, “hukuk bürosu” veya benzeri ifadelerden kaçınılarak, ticari nitelik taşıyan danışmanlık veya müşavirlik hizmetleri yönünden uygun sınıflarda marka tesciline gidilmesi hâlinde, en azından üçüncü kişilerin aynı ibareyi ticari marka olarak kullanmalarının önüne geçilmesi mümkün olabilir.

Nitekim Danıştay 8. Dairesi’nin 31.10.2018 tarihli, E. 2013/7021, K. 2018/6222 sayılı kararında; 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca markanın, bir teşebbüsün mal ve hizmetlerini diğer teşebbüslerin mal ve hizmetlerinden ayırt etmeye yarayan bir işaret olduğu ve bu düzenlemeden sınai ve ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişilerin yararlanabileceği vurgulanmıştır. Kararda ayrıca, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca avukatlığın kamu hizmeti niteliği taşıyan bir serbest meslek faaliyeti olduğu hatırlatılmış; bu itibarla, sınai ve ticari faaliyet yürüten kişilere tanınmış bir imkândan, hukuk alanında kamu hizmeti ifa eden avukatların yararlanabileceğini ileri sürmenin hukuken mümkün olmadığı belirtilmiştir. Bu gerekçelerle, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’nin 6. maddesinin 7. fıkrasında ve bu düzenlemeye dayanılarak davacı hakkında tesis edilen bireysel işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Oysa gerçek hak sahipliğine ilişkin bu hükümler, davacıya ancak markasını fiilen ve markasal nitelikte kullandığını ispatlayabildiği mal ve hizmetler yönünden itiraz etme ve buna bağlı olarak hükümsüzlük talebinde bulunma imkânı tanıyor.

Dolayısıyla bu ispatın yapılamadığı mal ve hizmetler bakımından ne yazık ki davanın kısmen kabulü ile fazlaya ilişkin istemin reddine karar veriliyor.

Bu nedenle anılan hukuki nedenlere dayanılarak açılacak hükümsüzlük davalarının hazırlık aşamasında, davacının gerçek hak sahipliğinin kapsamının doğru ve isabetli biçimde belirlenmesi büyük önem taşıyor.

Konuya ilişkin Bölge Adliye Mahkemesince verilen ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2024/6428 K. 2025/3925 T. 2.6.2025 sayılı ilamı ile onanan güncel bir karar:

“...dava konusu markanın başvuru tarihinden önce, dava konusu markanın tescilli olduğu 36. sınıf “sigorta hizmetleri” bakımından SMK’nın 6/3 hükmü kapsamında hak bahşedecek biçimde markasal olarak kullandığının belirlendiği, davacının dava konusu markanın başvuru tarihinden önce tescil ettirdiği ticaret unvanı nedeniyle de, fiilen faaliyette bulunduğu 36. sınıf “sigorta hizmetleri” bakımından SMK’nın 6/6 hükmü uyarınca marka hükümsüzlüğü isteminin de yerinde bulunduğu, diğer taraftan dava konusu marka 36. sınıfta yer alan tüm hizmetler yönünden tescilli olup dava dilekçesinde herhangi bir sınırlandırma yapılmaksızın dava konusu markanın hükümsüzlüğünün talep edildiği, dava konusu markanın sadece tescil kapsamında yer alan 36. sınıf “Sigorta hizmetleri” yönünden SMK’nın 6/3 ve SMK’nın 6/6 hükümleri uyarıca kısmen hükümsüzlüğü koşullarının oluştuğu..”

Nitekim markaların aynı veya benzer harflerle başlaması ya da sona ermesi, yahut benzer harf dizilimleri içermesi, markaların genel görünümü ve telaffuzu itibarıyla iltibas tehlikesini artıran başlıca unsurlar arasında kabul edilmektedir. Bununla birlikte, söz konusu benzerliklerin karıştırılma ihtimali üzerindeki etkisi, ortak veya farklı hecelerin ayırt edicilik gücü, markanın bütününe hâkim olup olmadığı ve tüketici nezdinde bıraktığı izlenime göre değişkenlik gösterebilmektedir.

Nitekim Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2025/627, K. 2025/5241, T. 10.09.2025 sayılı ilamı ile onanan kararında;

“…Karşılaştırılan markalar arasında emtia benzerliğinin bulunduğu, ibareler yönünden ise vurguyu üzerinde toplayan ilk hece ile son harflerdeki ortaklıktan kaynaklanan bir benzerlik olduğu, başvurunun geneline hâkim olan tertip tarzının yeterli ayırt ediciliği sağlamadığı, bu haliyle dava konusu başvuruyu gören ortalama tüketicinin, davacının mesnet markasından farklı bir marka olduğunu derhal ve ilk bakışta algılayabilmesinin mümkün olmadığı, markalar arasındaki benzerlik düzeyi dikkate alındığında, tüketicilerin dikkat ve bilinç seviyesinin dahi iltibas ihtimalini ortadan kaldırmaya yeterli olmadığı…”

şeklinde gerekçelendirme yapılmıştır.

Anılan karar doğrultusunda, özellikle ilk hece ve son harflerdeki benzerliğin, markaların genel izlenimi üzerinde belirleyici olduğu, tertip ve yazım tarzındaki tali farklılıkların ise iltibas ihtimalini bertaraf etmeye yeterli görülmediği; ortalama tüketicinin markaları yan yana karşılaştırma imkânı bulunmadığı da gözetildiğinde, karıştırılma ihtimalinin varlığının kabul edilmesi gerektiği açıkça ortaya konulmaktadır.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK)’nun 6/1. maddesinde, tescil başvurusu yapılan bir markanın; daha önce tescil edilmiş ya da önceki tarihte başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya benzer olması ve bu benzerlik nedeniyle halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali doğurması durumu, marka başvurusunun reddi sebebi olarak düzenlemiştir.

Ayrıca, SMK’nın 7. ve 28. maddelerinde, tescilli bir marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle aynı ya da benzer mal veya hizmetleri kapsayan bir işaretin, karıştırılma ihtimali doğuracak şekilde kullanılması marka hakkına tecavüz olarak düzenlenmiştir.

Karıştırma İhtimali Araştırması Nasıl Yapılır?

Mal ve Hizmetler Arasındaki Benzerliğin Değerlendirilmesi

Markalar arasında karıştırılma ihtimalinden söz edilebilmesi için öncelikle bu markaların aynı veya benzer tüketici gruplarına hitap ediyor olması gerekmektedir. Örneğin; biri spor ekipmanları, diğeri ise ilaç sektörüne yönelik olan iki marka arasında, aralarındaki benzerlik ne kadar yüksek olursa olsun, tüketici kitleleri farklı olduğundan karıştırılma ihtimalinden bahsetmek mümkün olmayacaktır.

Bu nedenle, karıştırma ihtimali araştırmasının ilk adımı, karşılaştırma konusu markaların aynı veya benzer mal ve hizmet sınıflarında yer alıp almadığının tespit edilmesidir.

Bu tespit yapılırken; malın veya hizmetin ait olduğu sektör, malın kullanım şekli ve hizmetin sunuluş biçimi, kullanım amaçları, benzer ihtiyaçları karşılayıp karşılamadığı, malların birbirlerinin yerine ikame edilip edilemeyeceği, dağıtım kanallarının ortak olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınmalıdır. Ayrıca, tüketicilerin ürünleri doğrudan görerek seçtikleri satış ortamlarında aynı ya da yakın raflarda sunulup sunulmadıkları ve mallar arasında bir hammadde-mamul ilişkisi bulunup bulunmadığı da göz önünde bulundurulması gereken diğer önemli kriterlerdir.

Ayırt Edici Unsurların Tespiti

Aynı mal veya hizmet kapsamında yer aldığı tespit edilen markalar arasında karıştırılma ihtimalinden söz edilebilmesi için, ikinci aşamada markaları oluşturan asıl ve yan unsurlar belirlenmeli; bu kapsamda, asıl unsurlar arasında görsel, işitsel veya anlamsal benzerlik olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Örneğin, “Mavigök Halı Yıkama” ve “Mavigöklü Temizlik Hizmetleri” markaları arasında ayırt edici nitelik taşıyan asıl unsurlar “Mavigök” ve “Mavigöklü” ibareleridir. Bu durumda benzerlik araştırması, bu iki ibare arasında yapılmalıdır.

Bununla birlikte, önceki tarihli marka düşük ayırt ediciliğe sahip ibarelerden oluşuyorsa, markalar arasında benzerlik değerlendirmesine geçilmeden önce bu ibarelerin kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanıp kazanmadığı araştırılmalıdır. Zira, düşük ayırt ediciliğe sahip bir ibarenin başkaları tarafından ilave unsurlarla birlikte tescil edilmesi veya kullanılması genellikle mümkündür. Ancak söz konusu ibarenin kullanım yoluyla ayırt edicilik kazandığı tespit edilirse, bu durumda ibarenin hukuki koruma kapsamı genişleyecek ve benzer ibarelerin kullanımı, karıştırılma ihtimali doğurabilecektir.

İbareler Arasındaki Benzerliğin Tespiti

Son aşamada, markaları oluşturan asıl unsurlar arasında görsel, işitsel ve anlamsal açıdan bir benzerlik bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, yalnızca tek tek unsurların karşılaştırılmasıyla sınırlı kalmamalı, aynı zamanda markaların bir bütün olarak tüketici nezdinde oluşturduğu genel izlenim esas alınarak yapılmalıdır.

Görsel benzerlik araştırmasında; markayı oluşturan ibarelerin yazım şekli, yazı tipi, kullanılan renkler, harf büyüklükleri ve genel tasarım gibi unsurlar dikkate alınarak markaların görsel olarak tüketicide bıraktığı izlenim karşılaştırılır.

İşitsel benzerlik değerlendirilirken, markayı oluşturan ibarelerin tüketici tarafından nasıl telaffuz edildiği; tonlama, vurgu, tını ve hece sayısı gibi unsurlar temel alınarak markalar arasında fonetik düzeyde bir benzerliğin mevcut olup olmadığı araştırılır.

Anlamsal (kavramsal) benzerlik incelemesinde ise, markadaki ibarelerin tüketici tarafından nasıl anlamlandırıldığı, bu ibarelerin anlam taşıyıp taşımadığı ve eğer anlamlı ise bu anlamların birbirleriyle kavramsal olarak ilişkilendirilebilir olup olmadığı göz önünde bulundurulur.

Örneğin, markaların yalnızca metin unsurlarından oluştuğu kabul edildiğinde, “n11” ile “enonbir” markaları arasında görsel benzerlik düşük düzeyde olsa da, bu ibarelerin tüketici tarafından telaffuz biçimleri büyük ölçüde örtüştüğünden, işitsel benzerliğin varlığı kabul edilmelidir.

Benzer şekilde, “Yellow Taksi” markası ile “Sarı Taksim” markaları arasında görsel veya işitsel bir benzerlik bulunmamakla birlikte, “Yellow” ibaresinin “Sarı” kelimesinin birebir İngilizce karşılığı olması nedeniyle, bu iki marka arasında açık bir anlamsal (kavramsal) benzerlik mevcuttur.

Sonuç Olarak

Karıştırılma ihtimalinin değerlendirilmesi, hem mevcut markasını benzer ve haksız kullanımlardan korumak isteyen, hem de yeni oluşturacağı markalarla gelecekte hukuki risklerle karşılaşmak istemeyen marka sahipleri için hayati öneme sahiptir.

Bu değerlendirme süreci göz ardı edilerek yapılan marka başvuruları veya kullanım kararları, ilerleyen süreçte ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Bunlar arasında marka başvurusunun reddi, hükümsüzlük davaları, tazminat talepleri, hatta marka hakkına tecavüz nedeniyle cezai sorumluluk gibi yaptırımlar yer alabilir.

Özellikle ticari alanda yatırım yapılan bir markanın, karıştırılma ihtimali nedeniyle hükümsüz kılınması ya da yasaklanması, maddi ve manevi kayıplara yol açabilir. Bu nedenle, markalaşma sürecinin ilk aşamasından itibaren karıştırılma ihtimalinin göz önünde bulundurulması ve gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.

Mal ve hizmet sınıfları ne anlama geliyor?

Mal ve hizmet sınıfları, tüm mal ve hizmetlerin niteliklerine göre gruplandırıldığı bir sistemdir. Her sınıf belirli bir ürün veya hizmet türünü temsil eder. Örneğin; 25. sınıf giyim ürünlerini, 35. sınıf reklamcılık ve perakende hizmetlerini, 43. sınıf ise yeme-içme hizmetlerini kapsar. Marka başvurusu yapılırken, markanın hangi mal veya hizmetler üzerinde kullanılacağına karar verilir ve buna uygun sınıflar seçilir. Tescil, yalnızca bu sınıflar için koruma sağlar.

Seçilen sınıflar, başvurusu yapılan markanın hangi mal ve hizmetlerle ilişkili olarak kullanılacağını ortaya koyar. Tescil kapsamında yer almayan sınıflardaki ürün ve hizmetler bakımından, üçüncü kişilerin aynı veya benzer ibarelerle marka başvurusunda bulunması ya da marka kullanımı yapması hukuken mümkündür.

Örneğin, yalnızca 43. sınıfta yer alan restorancılık hizmetleri için tescil edilmiş bir markanın, tanınmış bir marka olması durumu hariç olmak üzere, 11. sınıfta yer alan aydınlatma cihazları için yapılan bir marka başvurusuna karşı çıkması veya bu alanda hak iddiasında bulunması mümkün değildir.

Bu nedenle, en geniş marka korumasının sağlanabilmesi için sadece mevcut faaliyet alanları değil, markanın yakın gelecekte kullanılabileceği veya genişleyebileceği potansiyel alanlar da göz önünde bulundurularak mal ve hizmet sınıfı seçimi yapılmalıdır.

Mal ve Hizmet Sınıfı Seçimi

Marka tescil başvurularında mal ve hizmetlerin sınıflandırılması, uluslararası bir düzenleme olan Nis Anlaşması'na dayanmaktadır. Türkiye, 12/07/1995 tarihli ve 95/7094 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bu anlaşmaya taraf olmuş ve sınıflandırma sistemi iç hukuka da yansıtılmıştır.

Bu kapsamda, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından yayımlanan ve 2024 yılı itibarıyla yürürlükte olan Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (TÜRKPATENT: 2024/2), marka başvurularında esas alınacak liste ve uygulama kurallarını belirlemektedir.

Tebliğ hükümlerine göre mal ve hizmetler 34 sınıf mal, 11 sınıf hizmet olmak üzere toplam 45 sınıfa ayrılmıştır. Marka başvurusu sırasında, bu Tebliğ’e uygun şekilde sınıf seçimi yapılır ve seçilen sınıflar markanın hukuki koruma kapsamını belirler.

2024 yılı güncel mal ve hizmet sınıfı listesi

Bu nedenle, bir işaretin marka olarak kabul edilebilmesi için ayırt edici nitelikte olması en temel ve zorunlu koşuldur. Ayırt edici olmayan işaretler, tüketici nezdinde belirli bir mal veya hizmetle ilişkilendirilemez; dolayısıyla marka olarak hukuki korumadan yararlanamaz.

Soyut ve Somut Ayırt Edicilik Kavramları

Bir marka işaretinin ayırt ediciliği, kullanılacağı mal veya hizmetler dikkate alınarak değerlendirilir. Eğer işaret, tüm sektörlerde yaygın şekilde kullanılabilecek kadar genel, sıradan ya da tanımlayıcı bir ibareden oluşuyorsa örneğin “büyük”, “küçük” veya “harika” gibi bu durumda soyut ayırt ediciliğe sahip olmadığı kabul edilir. Örneğin “harika şapkayı öneririm” ifadesi, herhangi bir malı belirli biçimde somutlaştıramadığı için marka olma işlevini yerine getiremez. Bu tür işaretlerin, kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanmadıkları sürece tescil edilmesi ve hukuki korumadan yararlanması mümkün değildir.

Bununla birlikte, bir işaret her ne kadar soyut ayırt ediciliğe sahip olsa da, üzerinde kullanılacağı mal veya hizmetle kurduğu doğrudan ilişki nedeniyle ayırt edici niteliğini yitirebilir. Başka bir deyişle, işaret başvuruya konu mal veya hizmetin cinsini, niteliğini, vasfını, amacını ya da içeriğini doğrudan tanımlıyorsa, somut ayırt edicilikten yoksun sayılır. Örneğin “İpek” ibaresi, teknoloji veya danışmanlık hizmetleri için ayırt edici kabul edilebilirken; kumaş ve tekstil ürünleri söz konusu olduğunda, ürünün cinsini ifade ettiği için tanımlayıcıdır ve bu sınıflarda marka olarak tescil edilmesi mümkün değildir.

Güçlü ve Zayıf Markalar

Bir işaretin, belirli bir mal veya hizmeti somutlaştırarak ayırt edici hâle gelebilmesi için, mümkün olduğunca o mal veya hizmetin cinsi, niteliği, amacı veya genel özelliklerini çağrıştıran ifadelerden uzak durması gerekir.

Zira bir marka, üzerinde kullanılacağı mal veya hizmete anlam bakımından ne kadar yaklaşırsa, ayırt edicilik niteliği o ölçüde zayıflar ve sonuç olarak “zayıf marka” hâline gelir. Örneğin, “Softy” ibaresi temizlik ürünleri veya kâğıt havlular için doğrudan tanımlayıcı olmamakla birlikte, yumuşaklık hissi üzerinden ürünün niteliğine dair bir çağrışım yarattığı için ayırt ediciliği zayıf kabul edilmektedir. Bu tür işaretleri marka olarak tercih eden kişiler, benzer ifadelerin başkaları tarafından kullanılmasına karşı daha sınırlı koruma elde eder ve benzer kullanımlara katlanmak zorunda kalabilirler.

Bu bağlamda, bir işaretin ayırt edici niteliğinin derecesi, doğrudan doğruya kullanıldığı mal veya hizmetle kurduğu anlam ilişkisine bağlıdır. İşaret, başvuruya konu mal veya hizmetten anlamca uzaklaştıkça, daha güçlü bir ayırt edici nitelik kazanır. Örneğin “Nike”, spor giyim veya ayakkabı sektörüyle doğrudan ya da dolaylı herhangi bir tanımlayıcı veya çağrıştırıcı anlam içermediğinden güçlü marka kabul edilir.

Birden Fazla Unsurdan Oluşan Markalar

Marka, tek başına bir kelime, harf veya şekilden oluşabileceği gibi, bu unsurların bir araya gelmesiyle meydana gelen birleşik yapılardan da oluşabilir. Bu tür birleşik markalarda, markayı benzerlerinden ayıran ve tüketici algısında esas rolü oynayan unsur esas unsur olarak adlandırılırken, esas unsurla birlikte kullanılan ancak genellikle ayırt edici nitelik taşımayan ifadeler yardımcı unsur olarak değerlendirilir. Yardımcı unsurlar çoğu zaman tanımlayıcı, jenerik veya sektörel ifadelerden oluşur; kamuya ait olmaları sebebiyle herkes tarafından serbestçe kullanılabilir.

Örneğin, “Telci Patent” ibaresinde “Telci” ifadesi markanın esas unsurunu oluştururken, “patent” kelimesi sektörle doğrudan ilişkili, tanımlayıcı bir ifade olduğundan yardımcı unsur olarak kabul edilir. Bu tür yardımcı unsurlar, markaya ayırt edicilik kazandırmaz; yalnızca esas unsuru tamamlayıcı niteliktedir.

Öte yandan, sayı, harf, şekil veya grafik unsurların birleşiminden oluşan markalarda yalnızca kelime unsurunun ayırt edici olması yeterli değildir. Böyle bir durumda sadece kelime unsurunun ayırt edici olması yeterli değildir. Markanın bütünü, yani tüm görsel ve sözel unsurların bir araya getirdiği genel izlenim, ayırt edicilik değerlendirmesinin temelini oluşturur. Bu nedenle, markayı oluşturan unsurlardan yalnızca birine odaklanılarak ayırt edicilik değerlendirmesi yapılamaz; tüm bileşenlerin birlikte yarattığı algı esas alınmalıdır.

Sonuç Olarak

Marka tescili, başvuruya konu işaretin belirli mal veya hizmetler üzerinde sahibine münhasır kullanım hakkı tanır ve bu hak, başkalarının aynı ya da benzer işareti kullanmasını engelleme yetkisini de beraberinde getirir. Bu nedenle, ayırt edici nitelik taşımayan ve herkesin serbestçe kullanması gereken ibarelerin bir kişinin tekeline verilmesi ve hukuken korunması mümkün değildir.

Nitekim, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 5/1. maddesi uyarınca; mal veya hizmetin türü, niteliği, vasfı, amacı, miktarı, değeri, coğrafi kaynağı gibi özelliklerini bildiren, ticaret alanında herkes tarafından kullanılabilecek ya da ilgili sektörde yaygın olarak kullanılan işaretler marka olarak tescil edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

“Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırmaya yarayan işaret.”

Bu tanım doğru ancak oldukça sınırlıdır. Çünkü markanın tek işlevi yalnızca "ayırt etmek" değildir. Ürünleri ve hizmetleri birbirinden ayırmak, markanın en temel ve belki de en sade işlevidir. Oysa günümüzde marka kavramı, bundan çok daha derin ve karmaşık anlamlar kazanmıştır.

Bu yazıda marka hukukunun koruduğu temel menfaatlerin daha iyi anlaşılabilmesi için markanın tarih boyunca nasıl evrildiğini ve bugünkü kimliğine nasıl kavuştuğunu anlatmaya çalışacağım.

Hangisi Benim Koyunum?

“Marka”, İngilizce’de “işaretlemek” anlamına gelen "mark" kelimesinden türemiştir ve kökeninde benzer malları birbirinden ayırma ihtiyacı vardır.

Bu ihtiyaç, göçebelikten yerleşik yaşama geçişle birlikte belirginleşmiştir. Aynı tarlada çalışan, hayvanlarını aynı merada otlatan topluluklar için “Bu saban benim mi, benim koyunum hangisi?” gibi sorular önem kazanmıştır. Bu nedenle insanlar sahip oldukları malları kendilerine özgü işaretlerle damgalayarak mülkiyetlerini ilan etmeye başlamıştır. İlk markalar, sahipliği gösteren semboller olarak bu şekilde ortaya çıkmıştır.

Bu döneme ilişkin bilinen en eski örneklerden biri Fransa’daki Lascaux Mağarası’nda bulunmaktadır. Yaklaşık M.Ö. 15.000 yılına ait bu mağaranın duvarlarında, sahibine ait marka işaretleriyle damgalanmış boğa figürleri görülmektedir.

Tutankhamun’un Şarapları

Zamanla nüfus artmış, ihtiyaçlar çeşitlenmiş ve herkes her şeyi kendi üretemez hale gelmiştir. Bu değişim, toplumlar arasında malların değiş tokuş edildiği takas ekonomisini doğurmuştur. Artık insanlar ellerindeki ürünleri, ihtiyaç duydukları başka ürünlerle değiştirmeye başlamış; böylelikle mallar arasında doğal bir değer hiyerarşisi oluşmuştur.

Malların değeri, artık yalnızca ne olduklarına değil, nerede ve kim tarafından üretildiklerine göre de belirlenir hale gelmiştir. Bu dönemde marka, sadece malları birbirinden ayıran basit bir işaret olmaktan çıkarak, ürünün menşei ve içeriği hakkında bilgi veren önemli bir araca dönüşmüştür.

Örneğin, Tutankhamun’un mezarında bulunan şarap amphoralarının üzerinde, şarabın üretim yılı, üretim yeri ve üreticisinin adı gibi bilgiler yer almaktadır. Benzer bir uygulamaya Roma dönemine ait çömleklerde de rastlanır. Üreticisinin kim olduğunu belirten ve “potter’s mark” olarak adlandırılan bu işaretler, alıcıya ürün hakkında detaylı bilgi sunmak için kullanılmıştır.

Güven Arayışı

Ticaretin gelişmesiyle birlikte pazarda benzer ürünleri sunan satıcıların sayısı hızla artmış, aynı bölgeden gelen birçok ürün birbiriyle rekabet eder hale gelmiştir. Ürün çeşitliliğinin artmasıyla birlikte tüketiciler için bir malın nereden geldiğini bilmek ya da üzerindeki ustanın sembolünü görmek kaliteli ürünü ayırt etmek için yeterli olmamaya başlamıştır.

Bu durum, tüketicilerin ticarete olan güvenini sarsmış ve iyi işçilikle üretilen malların değerini düşürerek kaliteli üretim yapan ustaların emeğini değersizleştirmiştir.

İşte bu sorunu çözmek için zanaatkârlar bir araya gelerek günümüz meslek odalarının ilk örnekleri sayılabilecek lonca teşkilatlarını kurmuşlardır. Bu teşkilatlar üretim standartlarını ve fiyatları belirleyerek, üyelerinin ürünlerine "sorumluluk işareti" veya "polis işareti" olarak bilinen lonca damgasını koymayı zorunlu hale getirmiş, lonca dışındaki kişilerin üretim ve satış yapmasını engellemiştir.

Böylelikle marka, yalnızca ürünün kaynağını göstermekten çıkarak, belli bir kalite standardını garanti eden bir güven sembolüne dönüşmüştür.

Think Different

Sanayi Devrimi ile birlikte üretim kapasitesi büyük ölçüde artmış ve pazarlara aynı anda binlerce farklı ürün sunulmaya başlanmıştır. Onlarca ülkeden gelen yüzlerce üreticiye ait mallar rafları doldurmuş, tüketicilerin her ürünün kim tarafından, nerede ve nasıl üretildiğini bilmesi neredeyse imkânsız hale gelmiştir. Böylece üretici ile tüketici arasındaki mesafe hem fiziksel hem de zihinsel olarak açılmıştır.

Bu karmaşada öne çıkmak isteyen üreticiler, yalnızca ürünün kalitesine değil, aynı zamanda nasıl sunulduğuna da önem vermek zorunda kalmıştır. İlgi çekici isimler, ayırt edici logolar ve özgün görsel kimlikler tasarlanmış, ürünler ne olduğundan ziyade neyi temsil ettiği ile öne çıkarılmıştır.

Böylece marka, bir ürünün kaynağı ya da niteliğini gösteren basit bir işaret olmaktan çıkarak tüketicinin zihninde anlam yaratan, değer taşıyan bir sembole dönüşmüştür.

Sonuç Olarak

Yazının başında verdiğimiz klasik marka tanımı, günümüz dünyasında markanın taşıdığı anlamı ve önemini anlatmakta oldukça yetersiz kalmaktadır.

Bugün marka, kendisini piyasaya sunan teşebbüsten bağımsızlaşmış, üzerinde bulunduğu ürün ya da hizmetin kalitesini, değerini ve işletmenin itibarını temsil eden güçlü bir sermaye unsuru hâline gelmiştir.

Dolayısıyla işletmelerin ticari sağlığını koruyabilmesi, kârlılığını artırabilmesi ve rekabet avantajını sürdürebilmesi için markanın hukuken sağlam bir zemine oturtulması, etkin şekilde yönetilmesi ve sürekli takip edilmesi bir zorunluluk hâlini almıştır.

Ancak, belirli koşullar altında, başlangıçta bu unsurları taşıyan markalar, zamanla tanınmışlık veya piyasada tekel olma gibi faktörlere bağlı olarak ayırt edici niteliklerini kaybedebilir ve yaygın bir ad (jenerik ad) haline gelebilir.

Örneğin, “pimapen” veya “gillette” gibi işaretler, başlangıçta kapsadıkları mal ve hizmetler için yüksek ayırt ediciliğe sahipken, zamanla üzerinde bulundukları ürünleri tanımlayan genel adlar haline gelmiştir.

Yaygın Ad Haline Gelme Durumu

Bir markanın tescil kapsamındaki mal veya hizmetler için yaygın ad (jenerik) haline geldiğinin kabul edilebilmesi için, markanın ayırt edici niteliğini kaybetmesi ve toplumun ilgili kesiminde bu ibarenin artık bir marka olarak değil, bir ürün veya hizmetin adı, türü olarak algılanması gerekmektedir.

Başka bir deyişle, tescilli bir markanın yaygın ad (jenerik) haline gelmesi, artık ayırt edicilik fonksiyonunu yerine getiremeyecek kadar kadar o mal veya hizmetle özdeşleşmesi ve o mal veya hizmetin kaynağını değil, türünü gösterir hâle gelmesidir.1

Yaygın Ad Haline Gelme Sebebiyle Markanın İptali

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 26/1 maddesinde, marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad haline gelmesi, markanın iptal sebepleri arasında düzenlenmiştir.

Bu hükme göre, markanın yaygın ad haline gelmesi sebebiyle iptal talebinin yapılabilmesi için, marka sahibinin bu duruma icrai veya ihmali davranışları ile yol açmış olması gerekmektedir.

Marka sahibinin markasının bir ürün veya hizmetin genel adı şeklinde kullanılmasına itiraz etmemesi, bu tür kullanımlara karşı şikayet veya dava yoluna başvurmaması durumunda, markanın yaygın ad haline gelmesine ihmali davranışlarıyla sebep olduğu kabul edilecektir. Ancak marka sahibinin bu sonucu önlemek amacıyla hukuk ve ceza davaları açmak suretiyle çaba gösterdiği ve markasını korumaya çalıştığı durumlarda, gerekli önlemleri almış olması sebebiyle markanın iptaline karar verilmesi mümkün değildir.2

Marka sahibinin markasını bir ürün veya hizmetin genel adı olacak şekilde, reklam veya tanıtım faaliyetlerinde kullanması durumunda, markanın yaygın ad hâline gelmesine marka sahibinin ihmali davranışları sebep olmuş sayılacaktır.

Yaygın Ad Hâline Gelmiş Markaların Tescili

Yaygın ad hâline gelmesi sebebiyle iptal edilen markalar, iptal edildiği sınıflarda ayırt edici niteliklerini kaybetmiş olduğundan yeniden tescil edilemez. Bununla birlikte markanın yalnızca belirli bir mal veya hizmet bakımından yaygın ad (jenerik) haline gelmesi durumunda ise ilgili markanın başka bir mal veya hizmet bakımından tesciline engel bulunmamaktadır.

Maddi ve Manevi Tazminat Taleplerinde Arabuluculuk

Bu hükümler uyarınca, marka hakkının ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkin davaların, zorunlu arabuluculuk şartına tabi olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte, markanın hükümsüzlüğüne, ticaret unvanının marka hakkına dayalı olarak terkinine, haksız rekabetin veya marka hakkına tecavüzün tespitine yönelik, konusu bir miktar paranın ödenmesini içermeyen davalar, arabuluculuk şartına tabi olmayacaktır.

Birden Fazla Asli Talebin Yer Aldığı Davalarda Arabuluculuk Şartı

Marka hakkına dayalı hükümsüzlük, tecavüzün tespiti ve maddi/manevi tazminat taleplerinin birlikte ileri sürüldüğü davalarda, arabuluculuk şartının uygulanıp uygulanmayacağı hususu önem arz etmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, davacının birbirinden bağımsız birden fazla asli talebini aynı dava dilekçesiyle ileri sürdüğü durumlarda, arabuluculuk şartı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 110. maddesinde düzenlenen “davaların yığılması” kurumu çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Bu doğrultuda, arabuluculuğa tabi olmayan (örneğin hükümsüzlük, tespit, terkin) taleplerle birlikte açılan tahsil veya tazminat taleplerine ilişkin davalarda, arabuluculuk şartı aranmayacaktır.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/6464 K. 2024/7701 T. 5.11.2024

Somut olayda, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 110. maddesiyle düzenleme altına alınan “davaların yığılması” durumu söz konusu olup, uyuşmazlık, marka hakkına dayalı olarak, markanın hükümsüzlüğü, markaya tecavüzün tespiti, meni ve tecavüz nedeniyle maddi ve manevi tazminat davalarını içerdiği, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat istemlerine ilişkin davalar arabuluculuğa tabi ise de, unvan terkinine, markaya tecavüzün tespiti ve menine ilişkin davalar, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan bir alacak ya da tazminat davası olmadığından arabuluculuğa tabi olmadığı, bu durumda, arabuluculuğa tabi olmayan bir dava ile birlikte açılan tahsil davası da arabuluculuk dava şartına tabi olmayacağından davalının aksi yöndeki istinaf isteminin yerinde görülmediği,

YARGITAY 11. Hukuk DAİRESİ E. 2019/4851 K. 2020/2732

Somut olayda, 6100 sayılı HMK’nın 110. maddesiyle düzenleme altına alınan “davaların yığılması” durumu söz konusu olup, uyuşmazlık, marka hakkına dayalı olarak unvan terkini, markaya tecavüzün tespiti, meni ve tecavüz nedeniyle maddi ve manevi tazminat davalarını içermektedir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat istemlerine ilişkin davalar arabuluculuğa tabi ise de, unvan terkinine, markaya tecavüzün tespiti ve menine ilişkin davalar, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan bir alacak ya da tazminat davası olmadığından arabuluculuğa tabi değildir. Bu durumda, arabuluculuğa tabi olmayan bir dava ile birlikte açılan tahsil davası da arabuluculuk dava şartına tabi olmayacağından aksi yöndeki mahkeme gerekçesi isabetli görülmemiştir.

Uygulamada tanınmışlık hususunun tespitinde Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı’nın (WIPO) 1999 tarihli Ortak Tavsiye Kararı’nda belirtilen kriterlerden yararlanılmaktadır. Buna göre, bir markanın tanınmışlığı değerlendirilirken toplumun ilgili kesiminde markanın tanınma derecesi, markanın kullanıldığı coğrafi alan, kullanım süresi ve yoğunluğu, marka promosyonlarının hedef aldığı coğrafi alan, promosyon süresi ve yoğunluğu, markanın tesciller veya tescil başvuruları ile korunduğu coğrafi alanın büyüklüğü, markanın resmi makamlarca tanınmışlığına ilişkin verilen kararlar ve markanın ekonomik değeri dikkate alınmaktadır.

Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından oluşturulan markalar sicili incelendiğinde, Kurum’a tanınmış marka sicili oluşturma yetkisini veren herhangi bir mevzuat hükmü bulunmamasına rağmen, bazı markaların sicilde tanınmış marka olarak kayıtlı olduğu görülmektedir.

Tanınmışlık, zaman içerisinde değişkenlik gösterebilen bir durumdur. Bu nedenle, bir markanın geçmişte tanınmış olarak kabul edilmiş olması, bu niteliğin bugün de geçerli olacağı anlamına gelmemektedir. Markanın tanınmışlığı her somut olay yönünden yeniden değerlendirilerek kanaate varılmalıdır. Değinilen sebeplerle sicildeki bu kayıtların hukuki bağlayıcılığı bulunmamaktadır.

Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, davalı Kurumun, tanınmış marka sicili oluşturarak, tanınmış markaları bu sicile kayıt yetkisinin olmadığı, zira, Türk Patent ve Marka Kurumuna bu yönde yetki ve görev veren bir mevzuat hükmünün de bulunmadığı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatlarında belirtildiği üzere, tanınmışlığın sabit bir olgu olmadığı, her somut olayda münferiden ispatlanması gerektiği, bu nedenle de, işbu davanın açılmasında davacının hukuki yararın bulunmadığının kabulünde bir isabetsizliğin olmadığı, gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/3694 K. 2023/7420 T. 18.12.2023

Zayıf bir işaretin marka olarak tescil edilmiş olması durumunda dahi, bu işaret, başka ibarelerin eklenmesi suretiyle üçüncü kişilerce kullanılabilir. Ayrıca, böyle bir işareti tercih eden marka sahibi, sonraki benzer kullanımlara katlanmak durumunda kalacaktır.

SMK m. 5/2 hükmü, ayırt edici olmayan işaretlerin, başvuru sahibinin kullanım sonucu ayırt edici nitelik kazandığını ispat etmesi hâlinde tescil edilebileceğini düzenlemektedir. Bu kapsamda başvuru sahibinin, işaretin malların veya hizmetlerin tür, kalite, vasıf gibi çağrıştırdığı anlamlardan uzaklaştığını ve yalnızca kendisiyle özdeşleştiğini açık ve somut delillerle ortaya koyması gerekir. Kullanım sonucu kazanılmış ayırt edicilik ise, uzun süreli, yoğun ve yaygın bir kullanımın varlığı ile somut olayın özelliklerine bağlı olarak ispat edilebilir.

"Süzme" ibaresi, süt ve süt ürünleri sınıfındaki mallar açısından ürünün cins ve niteliğini belirttiği için SMK m. 5/1-c kapsamında değerlendirilmekte olup, bu haliyle tek başına marka olarak tescil edilmesi mümkün değildir.

"SÜZME" ibaresinin özellikle süt ve süt ürünlerinin üretimine ve nihai kullanıma yönelik içerik ve yöntemi gösterdiğinin, Mahkemece görüşüne başvurulan gıda mühendisi bilirkişi tarafından sunulan ayrık raporda açıklandığı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin emsal kararlarının da aynı yönde olduğu, dolayısıyla "Süzme" ibarenin "süt ve süt ürünleri (tereyağı dahil)" malları yönünden herkesin kullanımına açık bulunduğu, anılan mallarda ayırt ediciliği olmayan bu ibarenin, başka bazı sözcük ve şekillerle birlikte tescil edilebileceği, bu durumda somut uyuşmazlıkta da anılan ürünler yönünden taraf markaları arasında 556 Sayılı KHK'nın 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi anlamında ortalama alıcıları iltibasa düşürecek düzeyde bir benzerliğin bulunmadığı,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/3314 K. 2024/5791 T. 10.7.2024

Koruma süresi yenilememe sebebiyle sona ermiş marka sahipleri için SMK md. 6/8’de özel bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu düzenlemeye göre, koruma süresinin sona ermesinden itibaren iki yıl içinde yapılan, süresi dolmuş markayla aynı veya benzer olan ve aynı ya da benzer mal veya hizmetleri kapsayan marka başvuruları, önceki marka sahibinin itirazı üzerine, bu iki yıllık süre içinde markanın kullanılmış olması şartıyla reddedilmektedir. Bu sayede koruma süresi sona eren marka sahiplerine, marka haklarını yeniden elde etme fırsatı sunulmuştur.

Peki koruma süresi sona eren bir marka sahibi, iki yıllık süre içinde markasını yeniden tescil ettirmek istediğinde, aynı veya benzer markalar tarafından yapılan itirazlar nasıl değerlendirilecektir?

Böyle bir durumda önceki marka sahibinin SMK md. 6/8 hükmünden kaynaklanan müktesep hakkı bulunmaktadır. Ancak marka sahibinin ilgili hüküm doğrultusunda müktesep hak iddiasında bulunabilmesi için öncelikle koruma süresinin sona ermesinden itibaren iki yıllık süre içinde markasını kullanmaya devam etmiş olduğunu ispat etmesi gerekmektedir.

Bununla birlikte önceki markanın tescil ve kullanımıyla ilgili olarak mükerrer marka sahipleri arasında bir uyuşmazlık çıkartılmamış olması ve önceki markasının asli unsuru muhafaza edilerek marka sahibi ile bağlantısı ve tüketici nezdinde bıraktığı izlenimin korunması öte yandan da diğer işletme adına tescilli mükerrer markaya yakınlaştırma, benzeştirme vb. şekillerde karıştırılma tehlikesine yol açılmaması ve bu yolla haksız yararlanma sonucunu doğurmaması gerekmektedir.

Bir markanın yenilenmeme sebebiyle koruma süresinin dolmasından sonra marka sahibince markasının aynısı veya benzerinin 2 yıl içinde aynı veya benzer mal ve hizmetler için başkası tarafından yapılan marka başvurusuna itiraz edebileceği düzenlenmiş ise de,marka sahibinin söz konusu itirazda bulunabilmesi için, 10 yıllık kullanım süresi dolmuş ve yenilenmemiş markayı halen ve fiilen ciddi surette kullanmaya devam ettiğini ispat etmesi gerekir. Diğer bir anlatımla hükümden düşmüş olan markanın kullanımının devam ettiğinin ispatı halinde markanın kullanıldığı mal ve hizmetler yönünden marka sahibinin yeni bir marka başvurusunda bulunması onun müktesep hakkı olarak kabul edilmelidir.

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2019/2820 K. 2020/994 T. 5.2.2020

Ancak başvuru sahibinin bu yöndeki kazanılmış hakkının varlığından bahsedilebilmesi için hakka dayanak teşkil eden önceki tarihli markasının hükümsüzlük tehdidi altında bulunmaması, önceki marka ile sonraki markanın ayırt edici ve asıl unsurlarıyla tescil kapsamlarının aynı olması, sonraki tescili istenen markanın başkası adına tescilli bir marka ya da işarete yanaşılmaması ve son olarak marka sahibinin markasını yeni bir görünümle yeniden tescil ettirmek istemesi amacına uygun olarak önceki tarihli dayanak markasını uzun süredir kullanılıyor olması gerekir. 

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/2940 K. 2024/5538 T. 3.7.2024

Ayrıca, madde kapsamında bu fiilleri işleyen kişilerin hareket saikine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.

Değinilen sebeplerle, ticari bir işletme veya sivil toplum kuruluşu olmasına bakılmaksızın, marka sahibinin izni olmaksızın Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 29. maddesinde sayılan eylemleri gerçekleştiren kişiler, marka sahibinin zararını tazmin etmekle yükümlüdürler.

…bu kapsamda marka sahibinin izni olmaksızın markanın veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kullanılmasının markaya tecavüz teşkil edeceği, tecavüzde bulunan yönünden bir sınırlandırma yapılmadığından, anılan fiilleri işleyen gerçek veya tüzel kişilerin belirtilen nitelikteki eylemlerinin markaya tecavüz oluşturacağı, ayrıca anılan maddede düzenlenen eylemlerde bulunan gerçek veya tüzel kişinin amacının da eylemin niteliğine bir etkisinin olmayacağı, diğer bir deyişle markaya tecavüzün gerçekleşmesi için tecavüzde bulunanın bir ticari işletme olması zorunlu olmadığı, bu itibarla, ilk derece mahkemesinin, davalının ticari bir işletme olmayıp, toplumsal cinsiyet eşitliğini amaç edinen bir dernek olması nedeniyle eyleminin markaya tecavüz oluşturmayacağı yönündeki gerekçesinin yerinde görülmediği,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/2587 K. 2023/6260 T. 30.10.2023

Türk Borçlar Kanunu md. 72 hükmüne göre, tazminat istemlerinde zamanaşımı süresi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl olarak belirlenmiştir. Ancak, tazminat talebi, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü ve cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu durumda daha uzun zamanaşımı süresi uygulanmaktadır.

Marka hakkına tecavüz teşkil eden eylemler, SMK md. 30’da aynı zamanda suç olarak düzenlendiğinden, marka hakkının ihlaline ilişkin tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi, Türk Ceza Kanunu (TCK) md. 66'da düzenlenen dava zamanaşımı sürelerine göre belirlenmektedir. TCK md. 66’ya göre, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlar için zamanaşımı süresi sekiz yıldır.

Değinilen sebeplerle, marka hakkı ihlal edilen kişi, zarar ve tazminat sorumlusunu öğrendiği tarihten itibaren iki yıldan fazla bir süre geçmiş olsa bile, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngörmesi nedeniyle, eğer olayın üzerinden sekiz yıl geçmemişse tazminat talebinde bulunabilecektir.

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl dava yönünden; ıslah olunan değere ilişkin zamanaşımı yönünden yapılan itirazın söz konusu marka tecavüz davaların aynı zamanda ceza davasına konu olup, zamanaşımı süresi 8 yıl olduğundan bu yöndeki itirazın reddine,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/3257 K. 2024/5284 T. 27.6.2024

Karıştırılma ihtimalinin değerlendirilmesinde, bütüncül bir yaklaşım benimsenmeli; markalar arasında iltibasa yol açacak derecede bir benzerlik olup olmadığının tespitinde, her iki markaya konu işaretin ayırt edici ve baskın unsurları dikkate alınmalıdır. Bu çerçevede, markaların görsel, işitsel ve anlamsal olarak bıraktıkları izlenim, genel bir değerlendirme yapılmasına olanak tanımaktadır.

Sonuç olarak, aynı veya benzer mal ve hizmetleri kapsadığı ve aynı veya benzer nitelikte olduğu tespit edilen markalar arasındaki karıştırma ihtimali, markaların tescil kapsamındaki mal ve/veya hizmetlerin hedeflediği tüketici kitlesi tarafından nasıl algılandığı ile belirlenecektir. Dikkat, bilgi ve bilinç düzeyi yüksek tüketicilere hitap eden markalar arasında karıştırma ihtimalinin daha az olacağı kabul edilmektedir.

İlaç markalarında karıştırılma ihtimalinin değerlendirilmesinde, ilaçların reçeteli veya reçetesiz satılmasının söz konusu olduğu gözetildiğinde reçeteli satılan ilaçlarda doktor ve eczacıların dikkate alınması gerekirken; reçetesiz satılan ilaçlarda ise bunların kullanıcılarının dikkate alınması gerekmektedir. Ancak ilaçların doğrudan insan sağlığı ile bağlantılı olduğu düşünüldüğünde reçetesiz ilaçların alıcı kitlesinin dikkat düzeyinin sıradan bir ürünü alırken gösterdikleri dikkat düzeyinden çok daha fazla olduğu unutulmamalıdır.

İlaç markalarında karıştırılma ihtimalinin değerlendirilmesinde, ilaçların reçeteli veya reçetesiz olarak satılması durumu göz önünde bulundurulmalıdır. Reçeteli ilaçlarda doktorlar ve eczacılar dikkate alınırken; reçetesiz ilaçlarda kullanıcıların algısı önemli bir rol oynamaktadır. Bununla birlikte, ilaçların doğrudan insan sağlığıyla bağlantılı olduğu düşünüldüğünde, reçetesiz ilaç alıcılarının dikkat düzeyinin, sıradan bir ürünü satın alırken gösterdikleri dikkat seviyesinden çok daha fazla olduğu unutulmamalıdır.

Başvuru kapsamındaki 05. sınıftaki malların davacının itiraza mesnet markaları ile aynı/aynı tür/benzer oldukları, çekişmeli başvuru standart karekterle yazılmış “Proxywomen inositol” ibaresinden oluşurken, itiraza dayanak markanın standart karekterle yazılı "Prowomen" ibaresinden oluştuğu, markaların hem içerikleri itibariyle hem de isim olarak birbiri ile karıştırılacak ölçüde benzedikleri, "Pro" öneki ve "Proxy" önekinin sırasıyla "–in yanında" ve "vekil" anlamına geldikleri, her ikisinin de hamilelik oluşumuna katkıda bulunan, vitamin desteği sağlayan gıda takviyeleri oldukları, bu iki gıda takviyesinin dağıtım kanallarının aynı olup, birbirinin alternatifi durumunda oldukları, ürünleri ilk aşamada ayırt edecek olan tavsiye eden doktorun olacağı, ancak doktorun, tavsiye etmesinin ürünü kullanan ortalama tüketicinin ayırt edecek seçiciliğe sahip olmasını sağlamayacağı, zira söz konusu markaları taşıyan ürünler resmi reçete ile satılan ürünler olmayıp doktor tavsiyesi ile ortalama tüketici tarafından satın alınan ürünler oldukları, doktorların firma tarafından hazırlanmış reçete benzeri tanıtıcı broşür ile ürünü tüketiciye tavsiye edebildikleri, dolayısı ile resmi reçete zorunluluğu olmayan söz konusu gıda takviyelerini ortalama tüketicinin doktor tavsiyesi olmadan da satın almasının mümkün olduğu, karşılaştırma konusu markaların gerek sesçil gerek anlamsal gerekse görsel olarak benzer oldukları, tüm mallar yönünden iltibas tehlikesinin oluştuğu gerekçesiyle, davanın kabulüne, 

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/2919 K. 2024/5700 T. 9.7.2024

Genel anlamda kötüniyetli marka başvurusu, hak sahibi olmadığını bilmesine rağmen dürüstlük kuralına aykırı şekilde tescil için başvuruda bulunulması veya başvurunun tescil ettirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Başvuru sahibinin markanın aynısının veya benzerinin bir başkası tarafından kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde kötüniyet gündeme gelecektir.

Örneğin, gerçek hak sahibi olmaksızın başkasının ticaretinde kullandığı tescilsiz bir işareti, hak sahibi olmadığını bile bile tescil ettirmek amacıyla başvuran kişi kötüniyetli sayılır. Başvuru sahibinin, başka biri tarafından kullanılan bir markanın aynısını veya benzerini bilerek ve haklı bir neden olmaksızın yalnızca rakibini engellemek amacıyla yaptığı başvurular da kötüniyetli olarak değerlendirilir. Ayrıca, başkasının markasından haksız yararlanma, kullanılmayacak markaları yedekleme, marka ticareti yapma veya şantaj amaçlarıyla başvuruda bulunmak da kötüniyetli olarak kabul edilir.

Belirtilmesi gereken bir husus, bir markanın aynısının ya da benzerinin marka olarak tescil ettirilmesinin tek başına kötüniyetin varlığı için yeterli olmadığıdır. Bunun yanı sıra, başkasının markasından haksız bir şekilde yararlanma, kullanılmayacak markaları yedekleme, marka ticareti yapma veya şantaj saiklerinden birinin de mevcut olması gerekmektedir.

davalının FENOX markasının davacı markasına benzer olduğunu bilmesine rağmen ısrarlı bir şekilde yanına başka bir kelime eklemek suretiyle marka tesciline başvurması ve bu şekilde tescil sağlaması iyi niyetli bir davranış olmadığı kanaatine ulaşıldığı bu nedenle kötü niyetli tescil bakımından davanın kabulüne karar vermek gerektiği,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/3501 K. 2024/5653 T. 8.7.2024

Markaların kapsadığı mal ve hizmetlerin “aynı veya benzer” olup olmadığının değerlendirmesinde hammadde-mamul ilişkisi, pazarlama koşulları ve amaçları, satış sonrası servis ve onarım süreçlerinde ortaya çıkan müşteri çevresindeki ayniyet, piyasanın anlayışı, benzer alıcı çevresine hitap edip etmediği, benzer ihtiyaçları giderip gidermediği, birbirleri yerine ikame edilebilme ve rekabet olanaklarının olup olmadığı, dağıtım kanalları, kullanım yöntem ve amaçları ile hedeflenen halk kesimleri gibi hususların dikkate alınması gerekmektedir.

Aynı veya benzer mal ve hizmet sınıflarını kapsadığı belirlenen markalar arasındaki karıştırma ihtimali, ilgili mal ve hizmet sınıflarının hitap ettiği ortalama tüketicilerin genel özelliklerine göre değerlendirilecektir.

Bu değerlendirme yapılırken ilgili mal ve hizmetlerin ortalama tüketicilerinin malı veya hizmeti satın alma sürecinde ayırdığı zaman, sosyal durumu ve düzeyi, bilgi ve dikkat seviyesi, ürün ve hizmetlerin fiyatı gibi hususlar dikkate alınmalıdır.

Gıda ürünlerinin hızlı tüketime konu olması, birbirinin yerine ikame edilmeleri daha fazla söz konusu olan ürünler olması ve görece düşük fiyatlı mallar/hizmetler olması da dikkate alındığında, dava konusu markanın, davacının CRAX ibareli seri markalarının yeni bir versiyonu olarak algılanmasının ve davacının aşamalarda dayanak yaptığı markaları ile ilişkilendirilmesinin mümkün bulunduğu,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2022/7520 K. 2024/3722 T. 9.5.2024

Bu hüküm doğrultusunda ret kararı verilebilmesi için markaların tescil kapsamlarının aynı olması ve markalar arasında ortalama tüketici ve yararlanıcılar nezdinde hiçbir araştırma ve herhangi bir inceleme yapılmasını gerektirmeyecek şekilde, ilk bakışta aynı veya ayırt edilemeyecek derecede benzerlik bulunması gerekmektedir.

İşaretler arasındaki işitsel, görsel ve anlamsal farklılıklar markaları ayırt edilemeyecek derecede benzerlikten uzaklaştıracaktır.

SMK md. 5/1-ç kapsamında yapılan değerlendirmenin, SMK md. 6/1 hükmünde düzenlenen karıştırma ihtimali değerlendirmesinden farklı olarak daha dar ve katı bir değerlendirme olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.

Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında; 6769 Sayılı Kanun'un5. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin uygulanabilmesi için markalar arasındaki benzerliğin iltibasa yol açacağının ayrıca inceleme yapılmasını gereksiz kılacak derecede güçlü ve açık olmasının gerektiği, oysa gerek markalardaki şekil unsurlarının gerekse markalarda yer alan "Hotels & Resorts" ve "Coffe Bistro" ibarelerinin markaları mezkûr madde anlamında aynı veya ayırt edilemeyecek derecede benzer olmaktan çıkardığı,

YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ E. 2023/3689 K. 2024/5924 T. 3.9.2024